NATO 3.0: Basit formüllerin ötesinde bir dönüşüm

ABD’nin 34. Başkanı Dwight Eisenhower, 1951’de NATO’nun ilk Avrupa Müttefik Kuvvetleri Yüksek Komutanı sıfatıyla yaptığı konuşmada, ittifakın yeni kurulan komuta yapısı bünyesinde Avrupa’ya yerleştirilen ABD birliklerinin on yıl içinde geri dönmemesi halinde tüm projenin başarısız sayılacağını söylemiş, ABD desteğinin amacının Avrupa’nın kendini savunma iradesini ve kapasitesini yeniden ayağa kaldırmak olduğunu belirtmişti. Kurucu komutanın gözünde Avrupa’daki ABD varlığı yalnızca inşaatlarda kullanılan bir iskeleden ibaretti ve Avrupa kendini savunabilecek hale geldiğinde bu iskele sökülecekti. Aradan geçen yetmiş beş yılda ABD birliklerinin Avrupa’dan ayrılması bir yana, bu iskele binanın taşıyıcı kolonuna dönüştü ve ittifak, 7-8 Temmuz’da Ankara’da toplanırken aynı soru halen cevap arıyor: Avrupa kendi “ağırlığını” ne zaman taşıyacak? Washington’ın bu Avrupa sorusuna verdiği yanıt, “NATO 3.0” adı altında kavramsallaştırılıyor. NATO’nun dönemsel yapılarına yönelik bu çerçeveleme, bir doktrinden ziyade ittifak sözleşmesinin değişen güç dağılımı altında yeniden müzakeresi olarak okunmalı. Müzakerenin şartları en açık ifadesini Şubat 2026’da Brüksel’deki NATO Savunma Bakanları toplantısında Elbridge Colby’nin konuşmasında buldu. Terimin kendisi ise sanılandan eski. NATO Genel Sekreter Yardımcısı Alexander Vershbow daha 2012’de, Lizbon ve Chicago zirvelerinin ardından ittifakın küresel ortaklıklara açılan bir NATO 3.0’a doğru yol aldığını söylüyordu. Vershbow’un kastettiği, Colby’nin bugün geride bırakmak istediği modelin doğrudan kendisiydi, yani küresel ortaklıklar ve kıta dışındaki angajmanlardı.